.jpg){kind=link}
Balkon sebzeciliği tohum seçimiyle başlamaz. Güneşin balkona nereden ve kaç saat girdiğiyle başlar. ABD Tarım Bakanlığı'nın konteyner bahçeciliği rehberine göre, saksıdaki bitkilerin optimum sonuç alabilmesi için günde 6 ila 8 saat doğrudan güneş ışığı alması gerekir. Maryland Üniversitesi Yayımı ise bu saati ürün tipine göre daraltır: domates, biber, patlıcan ve kabak gibi sıcak mevsim ürünleri 6 ila 8 saat ister. Marul, ıspanak ve Asya yeşillikleri 3 ila 5 saatle yetinebilir.
Balkon ışığını okumak
Bir balkonda yön, günün uzunluğundan daha belirleyicidir. Maryland Üniversitesi Yayımı, güney ve batı cephelerinin daha güneşli ve daha sıcak olduğunu, kuzey ve doğu cephelerinin ise daha gölgeli ve daha serin kaldığını belirtiyor. Yani aynı apartmanda, aynı katta iki komşunun balkonu tamamen farklı birer mikroiklimdir. Üst katlarda sabah güneşi doğuya, öğleden sonra güneşi batıya vurur; alt katlarda ise karşı bina, saçak veya büyük bir ağaç bu hesabı bozar.
Bu yüzden ilk iş, balkonun ışık haritasını çıkarmak olmalı. Güneşli bir günde sabah 9, öğlen 13 ve akşam 17 sularında balkona bakın. Doğrudan güneş gören alanı saat cinsinden not edin. Üç saat doğrudan güneş alan bir balkonda domates yetiştirmeye çalışmak, bitkinin yavaş büyümesine ve az meyve vermesine yol açar. Aynı alanda marul, ıspanak ve çoğu ot daha iyi sonuç verir. ABD Tarım Bakanlığı'nın konteyner rehberi de aynı ayrımı yapar: marul, ıspanak ve birçok ot gölgeli yerleri tolere edebilir. Domates, biber, salatalık ve patlıcan ise iyi güneş ışığı ister.
Saksı, drenaj ve su düzeni
Işık belirlendikten sonra sıra kaba gelir. ABD Tarım Bakanlığı'na göre balkonda kullanılacak kaplar iyi drenajlı ve gıda güvenli olmalı. Basınçla işlenmiş ahşaptan yapılmış saksılar uygun değildir. Daha önce kimyasal madde depolamış kaplar da kullanılmamalıdır; bu, gıda güvenliği açısından tartışmaya kapalı bir kuraldır. Plastik, seramik veya gıdaya uygun metal kaplar daha güvenli tercihlerdir.
Saksıda yetiştirmenin en sık gözden kaçan tarafı su rejimidir. Konteynerler, toprağa gömülü yataklardan daha hızlı kurur. ABD Tarım Bakanlığı, toprak neminin düzenli kontrol edilmesi ve bitkilerin gerektiğinde sulanması gerektiğini vurguluyor. Maryland Üniversitesi Yayımı daha da net: bazı kaplar sıcak ve kuru havalarda her gün sulanmalıdır. Bu yüzden suya kolay erişim, saksı seçiminden önce gelir. Balkonda hortum yoksa, iki litrelik sulama kabı her sabah doldurulmayı beklemelidir.
Üst kat balkonlarında fazla su, alttaki komşunun balkonuna damlar. Maryland Üniversitesi Yayımı, kendini sulayan kapların veya plastik tabakların bu akıntı sorununu önleyebileceğini, bunun özellikle bir komşunun balkonunun üzerinde bahçe kurarken faydalı olduğunu belirtiyor. Tabak kullanırken durgun su birikmemesine dikkat edin; köklerin sürekli suda kalması da drenaj eksikliği kadar zarar verir.
Küçük alanda hangi ürünler daha güvenli seçim
Başlangıçta hata payı düşük ürünler seçmek gerekir. Işığı 3 ila 5 saat olan bir balkonda marul, ıspanak, roka, pazı ve çoğu aromatik ot en mantıklı seçimdir. Bunlar yaprak hasadıyla uzun süre toplanabilir; tek bir ekimle tek seferlik kök sökümü gerekmez. ABD Tarım Bakanlığı, bu grubun gölgeli alanlara tolerans gösterdiğini teyit eder.
Günde 6 ila 8 saat doğrudan güneş alan güney veya batı cephesinde ise domates, biber ve patlıcan öne çıkar. Maryland Üniversitesi Yayımı, bu sıcak mevsim ürünlerinin aynı ışık süresini kabak için de geçerli sayar. Salatalık da aynı gruptadır. Ancak salatalık ve kabak, saksıda geniş yaprak alanı ve bol su ister; küçük balkonda bir saksıya sığsa bile gövdesi korkuluktan taşabilir. Bu yüzden dikey destek veya kafes şarttır. Işık sınırda kalıyorsa, örneğin tam 5 saat, önce bir mevsim marul ve ıspanakla deneme yapıp yazın tek bir kiraz domates saksısı eklemek daha az yorucu bir yoldur.
Ortak parselde kural neden gereklidir
Topluluk bahçesinde mesele yalnızca bitki yetiştirmek değildir. Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi Yayımı, bir topluluk bahçesi alanının günde en az altı saat güneş ışığı alması, temiz ve erişilebilir bir su kaynağına sahip olması ve sağlıklı toprağa veya uygun toprak getirme planına sahip olması gerektiğini belirtir. Balkondaki bireysel başarı, ortak parselde yazılı kurallarla mümkündür. İyi niyet, alet kaybolduğunda veya biri komşusunun marulunu topladığında çözüm üretmez.
Portland Parklar ve Rekreasyon Müdürlüğü'nün "Topluluk Bahçesi Başlatmanın 10 Adımı" belgesine göre, ortak bahçelerde en yaygın kural soruları aidatlar, paranın nasıl kullanılacağı, parsellerin nasıl tahsis edileceği, aletlerin paylaşılıp paylaşılmayacağı, düzenli toplantı yapılıp yapılmayacağı ve temel bakımın nasıl yürütüleceğidir. Bu sorular baştan netleşmezse, ilk hasat sonrası anlaşmazlık kaçınılmazdır.
Rutgers Gardens'ın topluluk bahçesi kuralları, tahsisi net bir sınırla çözer: her hane bir yükseltilmiş yatak veya parselle sınırlıdır. Aynı hanedeki aile üyeleri ayrı ek parseller alamaz. Ayrıca saksılar ve kaplar, tahsis edilen yatağın veya parselin içinde kalmalı ve yürüyüş yollarını kapatmamalıdır. Bu iki kural, alanı eşit dağıtır ve ortak geçişi korur.
Ortak alanda bakım, sınır ve paylaşım
Ortak alanda kuralların çözdüğü ilk şey bakımdır. Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi Yayımı, topluluk bahçesi tüzüklerinin ortak alanların ve ekipmanın bakımını açıkça belirtmesi ve gerektiğinde yaptırımın şeffaf olması gerektiğini söylüyor. Yani "herkes elinden geleni yapar" ifadesi bir tüzükte yeterli değildir. Hangi aletin nereye konacağı, ortak yolun kimin tarafından süpürüleceği yazılı olmalı.
Portland belgesi alet paylaşımını, düzenli toplantıları ve temel bakımı aynı çerçevede ele alır. Rutgers Gardens kuralı ise saksıların parsel sınırları içinde kalmasını zorunlu tutarak, bir kişinin genişleme yoluyla ortak alanı işgal etmesini engeller. Georgia Üniversitesi Kooperatif Yayımı'nın topluluk bahçesi rehberi daha ileri gider: bahçıvanlar parseli terk etmek zorunda kalırsa bahçe liderlerine haber vermelidir. Kendi parselini ve hemen çevresindeki alanları otlardan temizlemeli, sadece kendi ürünlerini toplamalıdır. İzin olmadıkça başkasının parselinden tek bir domates almak bile kural ihlalidir. Bu tür sınırlar, komşular arasında güven üretir.
En sık yapılan hata
Balkonda en yaygın hata, ışığı ölçmeden saksıya domates dikmektir. Kuzey cephede üç saat güneşle domates beklemek, sezon boyu yaprak büyütüp tek meyve almadan bitirmekle sonuçlanır. ABD Tarım Bakanlığı'nın 6 ila 8 saatlik optimum ışık önerisi, sıcak mevsim ürünleri için bir tercih değil, ön koşuldur. Maryland Üniversitesi Yayımı'nın 3 ila 5 saatlik serin mevsim ürünleri ışık eşiği ise gölge balkonlarda yenilebilir bir hasat almanın yolunu gösterir.
İkinci hata, saksının çabuk kurumasını "daha çok su dökmek" ile çözmektir. Konteyner toprağı hızlı kurur, evet, ama kötü drenajlı bir kapta fazla su kök çürümesine yol açar. Kendini sulayan kap veya plastik tabak kullanmak, sulama sıklığını artırmaktan daha etkili bir kontrol sağlar.
Ortak bahçede ise en pahalı hata, kuralları sonraya bırakmaktır. Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi Yayımı'nın altı saatlik güneş, temiz su ve toprak koşulları ile Rutgers Gardens'ın hane başına bir parsel sınırı, aslında balkondaki ışık ve drenaj kurallarının toplu hale gelmiş biçimidir. İki bahçıvan bir parseli paylaştığında, kişisel tercihler imzalanmış bir sözleşmenin maddelerine dönüşmek zorundadır. Aksi halde bahçe, sebze değil uyuşmazlık üretir.